Chứng khoán UPCoM (Unlisted Public Company Market) là thị trường giao dịch cổ phiếu của các công ty đại chúng chưa niêm yết tại Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX). Đây là phân khúc thị trường quan trọng, đóng vai trò là “trạm trung chuyển” giúp các doanh nghiệp tập dượt trước khi đủ điều kiện niêm yết trên HOSE hoặc HNX (Theo Luật Chứng khoán 2019).
Đặc điểm của sàn UPCoM là biên độ dao động giá lớn (±15%) và yêu cầu về công bố thông tin ít khắt khe hơn so với các sàn niêm yết chính thức. Sự khác biệt này tạo ra cơ hội tìm kiếm lợi nhuận cao từ các cổ phiếu tiềm năng nhưng cũng đi kèm với rủi ro thanh khoản và biến động giá mạnh cho nhà đầu tư (Theo HNX, 2023).
Quy định giao dịch trên sàn UPCoM bao gồm các quy tắc cụ thể về phương thức khớp lệnh liên tục, khớp lệnh định kỳ và thỏa thuận. Các nhà đầu tư cần nắm rõ thời gian giao dịch, đơn vị giao dịch và cách tính giá tham chiếu để thực hiện lệnh mua/bán chính xác trên hệ thống của Sở Giao dịch Chứng khoán (Theo Thông tư 120/2020/TT-BTC).
Cách đầu tư chứng khoán UPCoM hiệu quả đòi hỏi sự kết hợp giữa phân tích cơ bản chuyên sâu và khả năng quản trị rủi ro nghiêm ngặt. Việc tập trung vào các doanh nghiệp có nền tảng tài chính lành mạnh và lộ trình chuyển sàn rõ ràng là chiến lược ưu tiên để bảo vệ vốn và tối ưu hóa lợi nhuận bền vững.
1. Chứng khoán UPCoM là gì? (Entity Root)
Ảnh trên: Chứng khoán UPCoM
Chứng khoán UPCoM là thị trường dành cho các cổ phiếu của công ty đại chúng chưa niêm yết được tổ chức tại Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội. (HNX, 2024).
Thị trường này được ra đời vào năm 2009 với mục tiêu thu hẹp thị trường tự do (OTC), giúp quản lý các giao dịch cổ phiếu chưa niêm yết một cách minh bạch và an toàn hơn. Theo Nghị định 155/2020/NĐ-CP, các công ty đại chúng sau khi chào bán ra công chúng nhưng chưa đủ điều kiện hoặc chưa muốn niêm yết chính thức đều phải đăng ký giao dịch trên hệ thống UPCoM.
Về mặt pháp lý, UPCoM không được coi là một “sàn niêm yết” chính thức như HOSE hay HNX mà chỉ là “thị trường đăng ký giao dịch”. Tuy nhiên, mọi hoạt động đều chịu sự giám sát của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.
2. Sàn UPCoM có những đặc điểm độc nhất nào? (Entity Unique)
Sàn UPCoM sở hữu biên độ dao động giá lớn nhất trong các thị trường chứng khoán tập trung tại Việt Nam với mức ±15% mỗi phiên. (HNX, 2024).
Sự khác biệt này được thiết kế để phù hợp với tính chất của các cổ phiếu chưa niêm yết, vốn thường có tính thanh khoản thấp hơn. Nếu giá cổ phiếu niêm yết trên HOSE chỉ dao động trong khoảng ±7%, thì tại UPCoM, nhà đầu tư có thể chứng kiến những đợt tăng hoặc giảm giá rất mạnh chỉ trong một ngày giao dịch.
Một đặc điểm độc nhất khác là phương thức xác định giá tham chiếu. Tại UPCoM, giá tham chiếu cho ngày giao dịch tiếp theo là bình quân gia quyền của các mức giá giao dịch thực hiện theo phương thức khớp lệnh liên tục trong ngày giao dịch gần nhất trước đó (Theo Quy chế giao dịch HNX). Điều này khác hoàn toàn với HOSE và HNX khi dùng giá đóng cửa của phiên trước.
3. Các loại chứng khoán được giao dịch trên sàn UPCoM (Entity Group)
Thị trường UPCoM tập hợp đa dạng các loại chứng khoán từ cổ phiếu doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa đến cổ phiếu của các công ty tư nhân đại chúng. (HNX, 2024).
3.1. Cổ phiếu của doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa
Ảnh trên: Sàn UPCoM
Đây là nhóm các doanh nghiệp thực hiện chuyển đổi sở hữu từ nhà nước sang công ty cổ phần. Theo quy định tại Thông tư 115/2016/TT-BTC, các doanh nghiệp này phải đưa cổ phiếu lên giao dịch trên UPCoM trong vòng 30 ngày kể từ ngày kết thúc đợt chào bán cổ phần ra công chúng gắn với đấu giá.
3.2. Cổ phiếu của công ty đại chúng không đủ điều kiện niêm yết
Những công ty có vốn điều lệ trên 30 tỷ đồng và có ít nhất 10% số cổ phiếu có quyền biểu quyết do ít nhất 100 nhà đầu tư không phải là cổ đông lớn nắm giữ nhưng chưa đáp ứng được các tiêu chí khắt khe về lợi nhuận hoặc thời gian hoạt động để niêm yết trên HOSE hay HNX.
3.3. Cổ phiếu bị hủy niêm yết bắt buộc
Các cổ phiếu từng niêm yết trên HOSE hoặc HNX nhưng do vi phạm quy định (lỗ lũy kế vượt vốn điều lệ, chậm nộp báo cáo tài chính) nên bị buộc phải xuống sàn UPCoM để duy trì thanh khoản cho cổ đông.
4. Có nên đầu tư vào sàn chứng khoán UPCoM không? (Boolean Type)
Có, việc đầu tư vào sàn UPCoM là một lựa chọn hợp lý nếu nhà đầu tư có kiến thức chuyên sâu và khả năng chấp nhận rủi ro cao để tìm kiếm lợi nhuận đột biến. (Casin, 2024).
Sàn UPCoM được ví như “mỏ vàng lộ thiên” vì có nhiều doanh nghiệp sở hữu tài sản lớn hoặc lợi thế cạnh tranh mạnh nhưng chưa được định giá đúng do tính minh bạch thông tin thấp hơn các sàn khác. Nếu nhà đầu tư có khả năng phân tích báo cáo tài chính tốt, việc tìm ra một “viên ngọc thô” trên UPCoM có thể mang lại lợi nhuận tính bằng lần.
Tuy nhiên, rủi ro đi kèm cũng không nhỏ. Thanh khoản của nhiều mã trên UPCoM rất thấp, khiến việc thoát hàng khi có biến động xấu trở nên khó khăn. Hơn nữa, độ trễ trong việc công bố thông tin có thể gây ra những bất lợi cho các nhà đầu tư cá nhân nhỏ lẻ. Do đó, việc có sự đồng hành của chuyên gia là cực kỳ quan trọng.
Ảnh trên: Dịch Vụ Tư Vấn Và Đầu Tư Chứng Khoán CASIN
Nếu bạn là nhà đầu tư mới hoặc đã từng chịu tổn thất do thiếu phương pháp quản trị rủi ro trên sàn UPCoM, việc tham gia dịch vụ tư vấn đầu tư chứng khoán của Casin là một quyết định chiến lược. Tại CASIN, chúng tôi không chỉ cung cấp các tín hiệu giao dịch thông thường. Chúng tôi là đội ngũ tư vấn cá nhân chuyên nghiệp, tập trung vào việc bảo vệ vốn và xây dựng danh mục bền vững dựa trên khẩu vị rủi ro riêng của bạn. Thay vì chạy theo những cơn sóng đầu cơ đầy rủi ro trên sàn UPCoM, các chuyên gia của CASIN sẽ giúp bạn sàng lọc những doanh nghiệp có nội tại tốt, đồng hành trung và dài hạn để biến biến động thị trường thành lợi nhuận ổn định.
5. So sánh sàn UPCoM với sàn HOSE và HNX (Comparison Type)
Thị trường UPCoM có sự khác biệt rõ rệt về tiêu chuẩn niêm yết, biên độ giao dịch và tính minh bạch so với HOSE và HNX. (HNX, 2024).
5.1. So sánh về Biên độ dao động giá
Biên độ tại UPCoM là ±15%, trong khi HNX là ±10% và HOSE là ±7%. Điều này làm cho sàn UPCoM trở thành nơi có mức biến động mạnh nhất, đòi hỏi tâm lý vững vàng của nhà đầu tư.
Ảnh trên: Biên độ dao động giá giữa các sàn
5.2. So sánh về Tiêu chuẩn niêm yết/Đăng ký giao dịch
Điều kiện để vào UPCoM đơn giản hơn nhiều so với HOSE. Ví dụ, HOSE yêu cầu vốn điều lệ tối thiểu 120 tỷ đồng và có lợi nhuận 2 năm liên tiếp, trong khi UPCoM chỉ yêu cầu là công ty đại chúng có vốn trên 30 tỷ đồng.
5.3. So sánh về Tính minh bạch và Công bố thông tin
Các doanh nghiệp trên HOSE phải nộp báo cáo tài chính quý/năm có kiểm toán đúng hạn khắt khe. Tại UPCoM, một số quy định về công bố thông tin được nới lỏng hơn, dẫn đến rủi ro thông tin cho nhà đầu tư cao hơn.
7. Quy định giao dịch trên sàn chứng khoán UPCoM cần lưu ý (Attribute Detail)
Quy định về thời gian, đơn vị và lệnh giao dịch trên sàn UPCoM tuân theo các hướng dẫn cụ thể của Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội. (HNX, 2024).
– Thời gian giao dịch: Từ thứ Hai đến thứ Sáu (trừ ngày lễ). Sáng từ 9h00 – 11h30; Chiều từ 13h00 – 15h00.
– Phương thức giao dịch: Gồm khớp lệnh liên tục và thỏa thuận. Lưu ý: Không có phiên khớp lệnh định kỳ mở cửa (ATO) hay đóng cửa (ATC) như HOSE.
– Đơn vị giao dịch: Lô chẵn là 100 cổ phiếu. Các giao dịch lô lẻ từ 1-99 cổ phiếu được thực hiện trực tiếp giữa nhà đầu tư và công ty chứng khoán.
– Lệnh giao dịch: Chủ yếu sử dụng lệnh giới hạn (LO). Lệnh sẽ có hiệu lực kể từ khi nhập vào hệ thống cho đến khi kết thúc ngày giao dịch hoặc đến khi bị hủy bỏ.
Ảnh trên: Lệnh LO
8. Chiến lược đầu tư hiệu quả trên thị trường UPCoM
Tập trung vào các cổ phiếu “săn đón” chuyển sàn và doanh nghiệp có dòng tiền ổn định là chìa khóa để thành công trên UPCoM. (Casin, 2024).
Chiến lược phổ biến nhất là tìm kiếm các doanh nghiệp sắp đủ điều kiện niêm yết lên HOSE. Khi có thông tin chính thức về việc chuyển sàn, giá cổ phiếu thường có xu hướng tăng mạnh do kỳ vọng về sự minh bạch và dòng vốn từ các quỹ đầu tư lớn.
Ngoài ra, nhà đầu tư nên ưu tiên các doanh nghiệp trả cổ tức bằng tiền mặt đều đặn. Đây là dấu hiệu cho thấy doanh nghiệp có hoạt động kinh doanh thực chất, dù chưa niêm yết chính thức. Hãy thực hiện đa dạng hóa danh mục để giảm thiểu rủi ro, nếu một mã cổ phiếu mất thanh khoản đột ngột (RHS, 2023).
9. Câu hỏi thường gặp
1. Sàn UPCoM là gì?
UPCoM là thị trường dành cho các công ty đại chúng chưa niêm yết, được tổ chức và quản lý bởi Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX, 2024).
2. Biên độ giao dịch trên UPCoM là bao nhiêu?
Biên độ dao động giá trong ngày giao dịch tại sàn UPCoM là ±15% so với giá tham chiếu (HNX, 2024).
3. Cách tính giá tham chiếu sàn UPCoM như thế nào?
Giá tham chiếu là giá bình quân gia quyền của các mức giá giao dịch khớp lệnh liên tục trong ngày giao dịch gần nhất trước đó (HNX, 2024).
4. Sàn UPCoM có phiên ATC không?
Ảnh trên: Lệnh ATO
Không. Sàn UPCoM chỉ thực hiện phương thức khớp lệnh liên tục và thỏa thuận, không có phiên khớp lệnh định kỳ ATO và ATC (HNX, 2024).
5. Thời gian giao dịch sàn UPCoM hàng ngày là khi nào?
Sàn giao dịch từ 9h00 đến 11h30 và từ 13h00 đến 15h00 các ngày làm việc trong tuần (HNX, 2024).
6. Mua cổ phiếu sàn UPCoM có an toàn không?
An toàn về mặt pháp lý vì được quản lý bởi HNX, nhưng rủi ro về biến động giá và thanh khoản cao hơn sàn niêm yết (Casin, 2024).
7. Đơn vị giao dịch lô chẵn trên UPCoM là bao nhiêu?
Đơn vị giao dịch khớp lệnh lô chẵn trên sàn UPCoM là 100 cổ phiếu hoặc bội số của 100 (HNX, 2024).
8. Tại sao nhiều công ty chọn sàn UPCoM thay vì HOSE?
Do điều kiện đăng ký giao dịch đơn giản hơn, giúp doanh nghiệp tiếp cận thị trường vốn nhanh chóng trong khi hoàn thiện tiêu chuẩn niêm yết (HNX, 2024).
Ảnh trên: Sàn HOSE
9. Hủy niêm yết từ HOSE có phải xuống UPCoM không?
Có. Theo quy định, cổ phiếu bị hủy niêm yết bắt buộc sẽ được đăng ký giao dịch trên UPCoM để bảo vệ quyền lợi cổ đông (Luật Chứng khoán, 2019).
10. Có thể giao dịch lô lẻ trên sàn UPCoM không?
Có. Giao dịch lô lẻ từ 1 đến 99 cổ phiếu được thực hiện theo phương thức thỏa thuận hoặc bán trực tiếp cho công ty chứng khoán (HNX, 2024).
10. Kết luận
Thị trường chứng khoán UPCoM là một phân khúc đầy tiềm năng nhưng cũng không kém phần thách thức đối với các nhà đầu tư tại Việt Nam. Với biên độ dao động rộng và những quy định đặc thù về giá tham chiếu, UPCoM mang đến cơ hội lợi nhuận bứt phá cho những ai nắm vững kiến thức và khả năng phân tích. Tuy nhiên, sự thận trọng và chiến lược quản trị rủi ro khoa học là điều kiện tiên quyết để tồn tại và phát triển. Hãy luôn cập nhật các nguồn tin chính thống từ HNX và cân nhắc sự hỗ trợ từ các đơn vị tư vấn chuyên nghiệp như Casin để hành trình đầu tư của bạn trở nên an toàn và hiệu quả hơn.