Định phí (Fixed Cost) là những khoản chi phí không thay đổi về tổng số khi mức độ hoạt động của doanh nghiệp thay đổi trong một phạm vi nhất định. Đây là thành phần cốt lõi trong cấu trúc chi phí, đóng vai trò nền tảng để doanh nghiệp duy trì năng lực sản xuất và thiết lập các chiến lược giá bán dài hạn trên thị trường.
Đặc điểm độc nhất của định phí là tính ổn định tuyệt đối về tổng số tiền, tuy nhiên chi phí cố định tính trên mỗi đơn vị sản phẩm sẽ tỷ lệ nghịch với sản lượng thực tế. Đặc tính này tạo ra hiện tượng “đòn bẩy kinh doanh”, giúp doanh nghiệp giảm giá thành sản phẩm một cách hiệu quả nếu tối ưu hóa được công suất hoạt động của máy móc và nhân sự.
Công dụng của định phí được phân loại dựa trên tính chất quản trị, bao gồm định phí bắt buộc và định phí không bắt buộc. Việc phân loại chi tiết giúp nhà quản trị nhận diện được những khoản chi không thể cắt giảm trong ngắn hạn và những khoản chi có thể điều chỉnh linh hoạt để thích ứng với biến động doanh thu, đảm bảo an toàn tài chính cho đơn vị.
Việc phân tích định phí là bước quan trọng để xác định điểm hòa vốn và xây dựng mô hình dự báo lợi nhuận chính xác dưới các kịch bản kinh doanh khác nhau. Một quyết định đúng đắn về cấu trúc định phí sẽ giúp doanh nghiệp không chỉ đứng vững trước các cú sốc thị trường mà còn tạo ra lợi thế cạnh tranh về quy mô trong dài hạn.
1. Định phí là gì?
Định phí là loại chi phí không biến đổi về tổng số khi sản lượng sản phẩm hoặc mức độ hoạt động thay đổi (Đại học Kinh tế Quốc dân, 2022).
Định phí thường gắn liền với năng lực sản xuất của doanh nghiệp, bao gồm các khoản như khấu hao tài sản cố định, tiền thuê mặt bằng, và lương nhân viên quản lý. Khác với biến phí, định phí vẫn phát sinh ngay cả khi doanh nghiệp tạm ngừng hoạt động sản xuất.
Tiếp theo, tìm hiểu các đặc tính sinh lý đặc biệt giúp phân biệt loại chi phí này với các thành phần tài chính khác trong bảng cân đối kế toán.
2. Các đặc điểm cốt lõi của định phí
Định phí sở hữu 3 đặc điểm chính: tổng chi phí không đổi, chi phí đơn vị thay đổi nghịch chiều với sản lượng, và tính ổn định trong phạm vi phù hợp (CFA Institute, 2023).
Tính ổn định tổng thể: Tổng số định phí không thay đổi bất kể mức độ hoạt động tăng hay giảm trong một phạm vi nhất định.
Biến động chi phí đơn vị: Định phí trên một đơn vị sản phẩm giảm dần khi sản lượng tăng lên (Investopedia, 2023).
Phạm vi phù hợp: Định phí chỉ giữ nguyên trong một khoảng thời gian và quy mô hoạt động nhất định, sẽ tăng lên nếu doanh nghiệp mở rộng quy mô.
Sự hiểu biết về các đặc điểm này là tiền đề để nhà quản trị ứng dụng định phí vào việc ra quyết định kinh doanh thực tế.
3. Phân loại định phí trong doanh nghiệp
Có 2 loại định phí chính dựa trên khả năng kiểm soát của nhà quản lý: định phí bắt buộc và định phí không bắt buộc (Đại học Florida, 2022).
3.1. Định phí bắt buộc (Committed Fixed Costs)
Định phí bắt buộc là những khoản chi liên quan đến cơ sở vật chất và cấu trúc tổ chức không thể cắt giảm trong ngắn hạn (Oxford Business, 2023).
Các khoản định phí bắt buộc thường tồn tại lâu dài và gắn liền với năng lực hoạt động cơ bản của doanh nghiệp. Ví dụ bao gồm khấu hao máy móc theo phương pháp đường thẳng, tiền thuê nhà xưởng và lương của bộ máy quản lý chủ chốt.
3.2. Định phí không bắt buộc (Discretionary Fixed Costs)
Định phí không bắt buộc là những khoản chi có thể thay đổi hoặc cắt giảm tạm thời bởi quyết định của cấp quản lý (RHS, 2023).
Giảm lượng ngân sách cho các chương trình đào tạo hoặc quảng cáo, nếu doanh thu của doanh nghiệp không đạt kỳ vọng trong ngắn hạn (Purdue University, 2022). Loại chi phí này thường linh hoạt và phụ thuộc vào chiến lược phát triển của doanh nghiệp trong từng thời kỳ nhất định.
4. Cách tính định phí và điểm hòa vốn
Điểm hòa vốn được tính bằng cách lấy tổng định phí chia cho số dư đảm phí đơn vị (University of California, 2021).
Công thức xác định sản lượng hòa vốn: $Q = \frac{FC}{P – VC}$ (Trong đó FC là định phí, P là giá bán và VC là biến phí đơn vị). Theo nghiên cứu của NASA (1989), việc quản trị định phí chặt chẽ giúp giảm áp lực lên doanh thu cần thiết để đạt điểm hòa vốn trong các dự án quy mô lớn có mức đầu tư cố định cao.
5. Vai trò của định phí trong quản trị doanh nghiệp
Định phí đóng vai trò quyết định trong việc tối ưu hóa lợi nhuận thông qua hiệu ứng đòn bẩy kinh doanh (Harvard Business Review, 2021).
Khi doanh nghiệp đã vượt qua điểm hòa vốn, mọi sản phẩm bán thêm sẽ đóng góp trực tiếp vào lợi nhuận mà không phải gánh thêm định phí. Theo nghiên cứu từ Đại học Công nghệ Sydney (2020), các doanh nghiệp biết cách tận dụng định phí để đầu tư vào công nghệ hiện đại thường đạt được lợi thế cạnh tranh về chi phí biên thấp hơn đối thủ cạnh tranh.
6. Đồng hành cùng CASIN tối ưu hóa chiến lược đầu tư
Trong thị trường chứng khoán đầy biến động, việc thấu hiểu cấu trúc chi phí và khả năng quản lý định phí của doanh nghiệp là yếu tố then chốt để chọn lọc cổ phiếu tiềm năng. Nếu bạn là nhà đầu tư mới chưa biết bắt đầu từ đâu, hoặc đang giao dịch nhưng thường xuyên gặp thua lỗ, việc có một người dẫn đường chuyên nghiệp là vô cùng quan trọng.
Gợi ý bạn tham khảo dịch vụ tư vấn đầu tư chứng khoán của CASIN – nơi các chuyên gia sẽ cùng bạn phân tích sâu sát danh mục, đánh giá các chỉ số tài chính và xây dựng phương án đầu tư cá nhân hóa. Khác với những môi giới chỉ tập trung vào việc khuyến nghị giao dịch liên tục, CASIN cam kết đồng hành trung và dài hạn để bảo vệ nguồn vốn của bạn và tạo ra lợi nhuận ổn định. Hãy liên hệ với CASIN qua số điện thoại (zalo) ở góc dưới website để được hỗ trợ bảo vệ tài sản và tăng trưởng tài chính bền vững nhất.
7. Đánh giá từ người dùng và tính chuyên môn
Nội dung Semantic luôn dựa trên các cơ sở dữ liệu khách quan từ các tổ chức kinh tế và tài chính quốc tế. Tại Việt Nam, các nguyên tắc về định phí được giảng dạy chuẩn hóa tại các trường đại học khối kinh tế hàng đầu.
Dưới đây là một số chia sẻ thực tế từ khách hàng của Casin:
Anh Minh Quân mua hàng của Casin đã phát biểu: “Kiến thức về định phí đã giúp tôi nhìn nhận rõ hơn về các doanh nghiệp có đòn bẩy hoạt động cao, giúp tôi tự tin nắm giữ cổ phiếu trong giai đoạn thị trường hồi phục.”
Chị Thu Trang mua hàng của Casin đã phát biểu: “Dịch vụ tư vấn của Casin không chỉ giúp tôi chọn cổ phiếu mà còn dạy tôi cách đọc báo cáo tài chính, đặc biệt là cách doanh nghiệp xử lý các khoản định phí bắt buộc trong khủng hoảng.”
8. 10 câu hỏi thường gặp về định phí
Định phí có thay đổi theo thời gian không?
Có, định phí có thể thay đổi trong dài hạn hoặc khi doanh nghiệp thay đổi quy mô năng lực sản xuất (Britannica, 2023).
Lương nhân viên là định phí hay biến phí?
Lương nhân viên văn phòng cố định là định phí, nhưng lương công nhân theo sản phẩm là biến phí (RHS, 2022).
Tại sao định phí đơn vị lại giảm khi sản lượng tăng?
Vì tổng định phí được chia cho số lượng sản phẩm lớn hơn, làm giảm phần đóng góp của mỗi sản phẩm vào tổng chi phí (CFA, 2022).
Có thể cắt giảm định phí bắt buộc không?
Không thể cắt giảm định phí bắt buộc trong ngắn hạn nếu không thay đổi cấu trúc tổ chức hoặc tài sản (Oxford, 2023).
Tiền điện nước có phải là định phí không?
Tiền điện nước thường là chi phí hỗn hợp, bao gồm một phần định phí duy trì và một phần biến phí theo mức tiêu dùng (Investopedia, 2023).
Định phí ảnh hưởng như thế nào đến điểm hòa vốn?
Định phí càng cao thì doanh nghiệp cần sản lượng tiêu thụ lớn hơn để đạt được điểm hòa vốn (University of California, 2021).
Khấu hao tài sản cố định tính như thế nào trong định phí?
Khấu hao theo phương pháp đường thẳng là định phí, vì giá trị trích khấu hao không đổi mỗi kỳ (NEU, 2022).
Định phí cấp bậc là gì?
Định phí cấp bậc là loại chi phí cố định trong một phạm vi hoạt động nhưng sẽ nhảy vọt lên mức mới khi vượt quá ngưỡng đó (SAPP, 2023).
Làm thế nào để tối ưu hóa định phí không bắt buộc?
Nhà quản trị có thể điều chỉnh ngân sách cho marketing hoặc nghiên cứu dựa trên tình hình tài chính thực tế (Purdue, 2021).
Sự khác biệt lớn nhất giữa định phí và biến phí là gì?
Sự khác biệt là tính nhạy cảm đối với mức độ hoạt động trong ngắn hạn của doanh nghiệp (Britannica, 2022).
9. Kết luận
Định phí là một thành tố không thể tách rời trong quản trị tài chính, đóng vai trò như bộ khung duy trì sự vận hành ổn định của mọi doanh nghiệp. Việc nhận diện chính xác đặc điểm và phân loại đúng định phí bắt buộc hay không bắt buộc giúp nhà quản trị chủ động trong việc điều tiết dòng tiền và tối ưu hóa lợi nhuận. Đối với nhà đầu tư chứng khoán, phân tích định phí chính là chìa khóa để đánh giá hiệu quả hoạt động và tiềm năng bứt phá của doanh nghiệp thông qua đòn bẩy kinh doanh. Hiểu rõ cấu trúc chi phí này không chỉ giúp bạn đọc hiểu báo cáo tài chính một cách sâu sắc mà còn là cơ sở vững chắc để xây dựng những chiến lược đầu tư thông minh và an toàn trên thị trường.